VNG ĐẤT NAM BỘ

TRONG VĂN CHƯƠNG SƠN NAM

Minh Nguyệt



Nh Văn Sơn Nam

http://www.vandandongtam.net/imgupload/im12151557391.jpgTi nhớ cch đy vi năm trước, ba ti c mượn ở thư viện Westminster một tc phẩm của nh văn Sơn Nam, với tựa đề l Hương Rừng C Mau. Th thật, lc đầu, ti khng ch tm lắm, nhưng hm đ, muốn đọc sch m lại bận đi thư viện mượn, ti mượn tạm tc phẩm ny của ba ti đọc. Sau khi đọc xong cu chuyện ngắn đầu tin th ti đ khng thể no bung tc phẩm Hương Rừng xuống được nữa. Ti c cảm gic như mnh hon ton bị cuốn ht trong qu hương m ti khng chưa bao giờ c ci g hết được biết, một mảnh đất đầy những chuyện rừng, chuyện đời, chuyện săn bắn, v tnh người trong thế giới hoang sơ, kỳ b, lạ lng, thm u của miền C Mau, của những con người di dn Nam Bộ trong cng cộng khẩn hoang miền Nam, v những khc chiết tnh tiết giữa người v người, giữa người v thin nhin, giữa người v rừng trầm, sng su, giữa người v th rừng hoang d, giữa người v những đau khổ su sắc lẫn hạnh phc nhẹ nhng v tm hồn bnh dị của họ qua những cu chuyện kể của ng, đ gy cho người đọc phải bồi hồi xc động, ngậm ngi đến t buốt tri tim d đ đặt tc phẩm xuống rồi, nhưng vẫn cn phải ngơ ngẫn v những cu chuyện ngắn thm su nhưng ẩn dấu một tnh cảm thắm thiết su đậm của những con người nng dn miền nam hiền lnh v t chữ của ng. Trước khi chng ta bước vo thế giới đặc biệt của một thời đ qua của những con người di dn Nam Bộ, cần c, nhẵn nại v đầy tnh chất mạo hiểm, chng ta hy dnh cht thời giờ tm hiểu nh văn Sơn Nam qua tiểu sử của ng.

 

Tiểu Sử

Được biết, nh văn Sơn Nam, tn thật của ng Phạm Minh Ty. ng ra đời tại Rạch Gi, tỉnh Kin Giang. Theo vo ngy 11-12-1926. Theo tư liệu của Wikipedia, hiện nay ng vẫn đang sinh sống tại Si Gn. ng học tại Cần Thơ, sau đ, khng chiến chống Php. Sau Hiệp Định Genve 1954. ng được nhiều người yu, gọi l ng gi Nam Bộ, Pho tự điển sống về miền nam, hay l Nh Nam Bộ Học. Theo nh văn Trần Bch Thụ, trong bản văn bin khảo, ng đ ni về nh văn Sơn Nam như sau. Khng chỉ l một nh văn, nh khảo cứu với hng chục tc phẩm được yu thch, nh văn Sơn Nam cn l một pho sử liệu sống về văn ha, lịch sử, con người vng đất phương Nam thời khẩn hoang. Mới đy, một bức tượng chn dung ng đ được đặt tại Lng du lịch Bnh Quới như một sự ghi nhận những đng gp của ng đối với văn ha Nam Bộ Qua đoạn văn m ti đ trch của nh văn Trần Bch Thụ, chng ta c thể thấy rằng nh văn Sơn Nam đ c một sự đng gp khng nhỏ đối với nền văn ho Nam Bộ. Thiếu những mẩu chuyện ny của ng, những con người lưu lạc tha hương như ti, v hng triệu người khc trn đất người, kể cả những con người trong thế kỷ tro lưu, hiện đại ha với những v minh vật chất của thế giới ngy nay, tại qu hương Việt Nam khi đọc những tc phẩm của ng, c thể thấy được một qu hương xưa kia, qua những tc phẩm c thể được xem l để đời, cho chng ta thấy được một miền đất Nam Bộ của ngy xưa, trong cng cuộc khẩn hoang đặc biệt, hiền ha v bnh dn như con người Nam Bộ, v những mẩu chuyện trong cuộc đời của họ, để thấy được một giai đoạn lịch sử của những con người Nam Bộ cần c, nhẵn nại, đầy tnh người, đầy sự mạo hiểm, đầy lng nhn hậu đối với mảnh đất m họ đang khai hoang, v những nỗi nhọc nhằn khốn khổ của họ, mang mc như hương rừng U Minh, v su sắc như tm hồn bnh dị của họ.

 

Tnh Người Trong Văn Chương Nh văn Sơn Nam

Nếu ai đ từng đọc qua những tc phẩm của bậc lo thnh nh văn Sơn Nam, chng ta phải cng nhận rằng, trong những cu chuyện kể về ni rừng U Minh, đầy những cu chuyện bng bạc v thắm đượm tnh người. Những ng văn của ng, kể qua về những mẫu đối thoại vụn vặt, tuy tr dư tửu lậu về chuyện đời của những người dn Nam Bộ ni ln tm hồn mộc mạc đơn sơ, nhưng đầy gắn b, khng r rệt trn bề mặt nhưng vẫn ẩn tng một tnh người su sắc trong tri tim của con người Nam Bộ

ng Cả gả con gi t về rừng, vng đất m ng nghe ton chuyện đĩa kinh hong

B Cả thở di :

- Ti ngại qu. Mnh c mụn con gi. Gả đi xa xi khng ni lm g. Ngặt xứ đ kỳ qui, hiểm nguy. Nội ci tn Cạnh Đền nghe cũng dị hợm...

- Tưởng b ngại điều g chớ chuyện đ th dễ. Dn ở dưới hiền lnh lắm. Bộ thin hạ ăn thịt con gi mnh sao m nguy hiểm?

- Tức chết đi ! Ni vậy m khng hiểu ! ng khng nghe người ta ht sao ?

 Xứ đu hơn xứ Cạnh Đền,

Muỗi ku như so thổi, đỉa lội lềnh như bnh canh.

ng Cả nghe qua, cười ngất hồi lu. B Cả cng si gan :

- ng cười ti ni bậy ? Ở xứ đ chạng vạng l ai nấy phải v mng để... ăn cơm

- Nhưng sự thật l họ ăn cơm sớm, hồi cỡ bốn giờ chiều để khỏi cần v mng. B nghe ai ni lại vậy ?

- ng c ti binh vực cho xứ Cạnh Đền. Dẹp chuyện muỗi một bn, ti bn qua chuyện đỉa để ng c giỏi th ci. N, ti nghe ni... phen đ c du nọ ở chợ Cần Thơ gả xuống. Cổ xuống bến lm c, xong xui đem trt v chảo, nấu canh chua. D đu chừng con đỉa đeo trong khứa c. C du nọ bị đuổi v tội... nấu canh chua bằng đỉa. Oan ức qu. Xứ đỉa nhiều, đu ai d trước ! C t Về Rừng

Một nổi buồn mang mc của người gi Nam Bộ, g con gi ở chốn rừng thing nước độc, họa hoằn lắm mới c cơ hội gặp con gặp rễ, kể cả những đứa chu ngoại dễ thương xinh xinh, nhưng biết lm sao, ng phải ngậm ngi ở tnh cảnh gả người con gi về nơi chốn xa xi Đọc đoạn ny trong cu chuyện ngắn của nh văn Sơn Nam, chng ta phải rung động xc cảm

ng Cả im lặng, nghĩ đến ci ngy gần đất xa trời của mnh. N khng cn bao xa nữa. Ngy đ, ai ph gi triệu, ai rinh quan ti ? Nhn bụi tre gi dưới bến m ng tủi thn : Măng non mọc kề bn gốc. Phận ng c khc ; con gi, con rể v đm chu ngoại ở chốn xa xi kia lm sao được gần gũi để ng thấy mặt lần đầu - v cũng l lần cht - khi ng tn hơi. Nước mắt muốn tươm ra, ng cố dằn lại. ng hiểu đời ng chưa tới mức đen tối, cn cht nh sng lập le trong tương lai v bin v tận C t Về Rừng

Hay nỗi đau của người cha bất lực trước căn bệnh nan y của người con gi xinh đẹp của ng

ng hương gio đ hiểu nguồn cơn. Mớ tc rối nằm cuộng đống trn bn khiến ng xc cảm, khng che giấu được cơn buồn. Chiếc gương mờ soi đi m ửng của Hong Mai, mu ửng đỏ lạ thường, khng biến đổi dầu khi nng sợ hi. - Từ hồi tấm b, ln da của Hong Mai mịn qu, bng qu. Trăm sự đều do đ m ra... ng thở di, cũng như ng đ thở di hồi mấy năm trước, tuy gi bấc về khng lạnh lắm nhưng Hong Mai đi đốt lửa để sưởi rồi dẫm chn ln than hồng m cưi. m đến, ng nghe tiếng rn khe khẽ. Ngỡ l con gi nhuốm bịnh, ng đến gọi cửa đi ba lần. Hong Mai nằm đ, tỉnh m như say, hơi thở hổn hển, đi mắt p vo chiếc gối mềm như trốn trnh mấy sợi tơ trăng bung xuống từng hồi, khi gi rạt ro khẽ rung lm hở ra mấy m l che trn đầu vch. Bịnh của nng, ng don được, ngặt khng muốn ni r tn ra : bịnh nan y - bịnh ci. ng chỉ khuyn con gi năng đi duốc v ở rừng ny... "phong" nhiều lắm. Hương Rừng.

Kể cả nỗi ngượng ngng của người thanh nin lỡ trt yu người con gi ở rừng hoang U Minh, nhưng đnh phải ngẫn mặt quay lưng trước căn bệnh hiểm ngho của nng

Ch hiểu . " t ra bấy lu nay ng hương gio thương mnh". Ch đnh bạo tm bn tay nng. Nng lắc đầu : - Em hơi mệt, như vậy... Rồi nng nng tay o ln, thứ tay o lỏng thỏng qu rộng qu di : - Anh nắm ci cho tay o ny, em cũng đủ vui rồi. Cảm động lm sao ! Ngạc nhin lm sao ! Một mi hi hm từ trong tay o bay ra. Khi nu ci cho tay o của người đẹp. Tư Lập thấy r rng bn trong : ngn tay của nng rụng mất hồi no, chỉ c năm cuộn vải nhỏ vấn kho lo thay thế. Hm sau, ch viện cớ ra đi lc ma bng trm nở trắng rực. Ch khng thm lm nghề ăn ong nữa. Hng trăm tấm ko bằng cy mun, ch giao lại cho ng hương gio. Ch về ở Long Xuyn. Nhưng hương rừng c ma lực quyến rũ. Lc mới đến th vui. Ở lu lại sanh buồn. Xa cch lu ngy th đm ra nhớ khng ngui, khng trở lại th khng đượcHương Rừng.

Nh văn Sơn Nam đ cho chng ta thấy được những hnh ảnh trong cuộc đời của người dn Nam Bộ m người đọc cũng phải cảm gic đau xt cho người ở cảnh ngộ khng lối thot, nhưng họ vẫn nhẫn nhục chịu đựng. Ngọn bt của ng thật ti ba, lm thấm thấu cả tm hồn, lm người đọc muốn bật khc trước nỗi đau thương của một thời khai hoang ở vng đất m u của người dn Nam Bộ.

 

Th Rừng Hoang D Trong Văn Chương Của Nh văn Sơn Nam.

Người dn Nam Bộ phải đối đầu với những con th rừng chực chờ, c thể lấy mạng của họ bất cứ lc no, nhưng họ vẫn ho hức ngắm nhn những con sấu trong ao hồ đầy lau sậy.

Ci ao lớn ước một cng đất, bn bờ, dưới nước, ton l lau sậy, dy cc kn. Sấu nổi ln, chen vo những bức tranh mầu xanh ấy những vệt đen chi cht : con th nằm di như chiếc xuồng lường, con th dng hai chn trước m vạch sậy, ngng mỏ xo ln trời như họng sng thần cng đại bc. Biết c loi người đến quan st, chng vẫn điềm nhin sưởi nắng, bắt c . Duy c con sấu gi trợn mắt hướng về lũ người rồi b thối lui vo giữa lng ao, để thủ thế. (Bắt Sấu Rừng U Minh Hạ)

Nhưng họ vẫn khng sợ hiểm nguy. Những con người Nam Bộ của ni rừng U Minh Hạ, khng những phải đối đầu với cảnh rừng thing nước độc, nỗi lo u sinh kế, họ cn phải đối đầu với những con th rừng nguy hiểm, c thể ăn thịt họ bất kỳ lc no. Biết vậy, m họ vẫn khng hề c một cht nao nng, chn bước, hay động lngSự dũng cảm của họ được ghi chp qua ngi bt ti tnh của nh văn Sơn Nam.

Sấu b ln rừng theo con đường đo sẵn hồi ny. Tức thời, ng Năm Hn chạy lại. Sấu h miệng hung hăng đi tp ổng. ổng đt v miệng sấu một khc mốp. Sấu tp lại, dnh chặt hai hm răng : như mnh ngậm một cục mạch nha qu lớn, muốn h miệng cho rộng để nhả ra cũng khng được. Sau khi bị khc mốp kha miệng, cn ci đui đập qua đập lại. (Bắt Sấu Rừng U Minh Hạ)

Họ sống bằng đủ nghề, ngoi việc bắt c, nui ong, bắt sấu, ruộng nng, họ lưu lạc nay đy qua mai đ qua nghề len tru, kiếm cỏ cho đn tru ăn giữa rừng hoang, lẫn lộn với voi v cọp. Chỉ cần họ sơ xuất, hơn nửa gia ti của họ c thể bị mất hết.

Từ Ba Th cả bầy tru len qua miệt Bảy Ni. Oai vệ lắm ka ! Voi đi một lần đi ba chục con l cng, cọp đi hai ba con l nhiều ; cảnh đ ở miệt rừng ai cũng thấy. ằng ny, tru lội nước năm ba trăm con, đen đầu, đặc nước... (Ma Len Tru)

Nhưng c người vẫn vui sống, d chiến tranh, d mất mt, đau khổ chụp xuống người họHọ vẫn vui th với ci nghề giăng cu của họ, vừa để độ sinh độ nhật, vừa tận hưởng ci th tiu dao giữa đất trời v sng nước, như trường hợp của ng lo giăng cu ở Rừng U Minh Hạ.

Đứa con trai độc nhứt của ng đ bị "A lơ măn" (người ức) giết lc phải cầm sng giữ vng An Sc Lo Ren cho Php. Ta c thể ni : ng m v khi lửa của trận u chu đại chiến kỳ nhứt. Cn lại một mnh, ng cất căn chi ở Rộc L, ấp Ty Sơn. C người chất vấn m sao cn giăng cu được ? ng đp M la l mắt khng thấy, chớ no phải v tri v gic ? Con người c thể thấy bằng lỗ tai, bằng hai bn tay, bằng mũi... Mnh đy đui m, như thiếu cy cột ci, nhưng nếu kho lo một cht cũng cất được mi nh nhỏ che gi che mưa... h huống l việc giăng cu ! Giăng cu lc ban đm, cặp mắt khng cần thiết. Người khng m, họ đốt lửa trước xuồng un muỗi cho vui mắt, ấm lng, chớ no phải soi đường đi. l chưa ni tới loi c! N ở dưới nước, np trong cỏ, người c mắt cũng như ti, lm sao thấy c được. Phải dng c xt đon để hiểu tnh của n, nhờ đ mnh mới giăng được nhiều c, ngy cng vui th với nghề nghiệp của mnh. (Người M Giăng Cu)

Chng ta c thể thấy được một giai đoạn lịch sử của những người dn Nam Bộ trong cng cuộc khai khẩn ni rừng C Mau. Đọc văn của nh văn Sơn Nam, lm ta cng gợi thm nỗi nhớ nước nhớ nh, nhớ qu hương, nhớ cả đến cảnh rừng một thời m cha ng của chng ta đ dầy cng xy dựng, d phải hy sinh cả thn mạng họ, một miền Nam Bộ chỉ cn lại phảng phất lại trong tm tưởng của kẻ lưu lạc xứ người, v một xứ Nam Bộ, những người đ trưởng thnh trn mảnh đất Hoa Kỳ cũng phải kinh ngạc ở một giai đoạn lịch sử của qu hương Việt Nam vo một thuở thật xa xưa m họ chưa từng được biết đến.

Ti xin được kết thc bằng những vần thơ của nh văn Sơn Nam.

Tới C Mau - Rạch Gi

Cất chi, đốt lữa giữa rừng thing...

Muỗi, vắt nhiều như cỏ,

Chướng kh m như sương.

Thn khng l lnh th

Sao chưa về cố hương?

Chiều chiều nghe vượn h,

Hoa l rụng, buồn buồn

Phong sương mấy độ qua đường phố,

Hạt bụi nghing mnh nhớ đất qu...

-Sơn Nam.

Xin cảm tạ nh văn Sơn Nam, đ cho ti được biết được giai đoạn lịch sử đ của ni rừng Nam Bộ qua ngi bt đầy tnh người của ng Xin hết lng tạ ơn ng

 

07/20/2007
Minh Nguyệt