CHT HO QUANG MẤT

Trang Thế Hy

 

Nguời yu chuộng cải lương đều biết tăm tiếng v tai tiếng của Tư Chơi, một ti năng đa diện đ kết nghĩa với chai ruợu nhiều hơn l với cuộc sống.

Một ngẫu nhin đ đưa nh văn Trang Thế Hy đến tạm tr trong nh Tư Chơi, v nhờ đ m độc giả được lm quen với tm tnh v kh tiết của con nguời nghệ sĩ đ muốn qun đời trong những cơn tửu nhập. BBT

 

I

Giữa năm 1959, sau khi bị cng an "vồ" hụt tại vng Ph Nhuận, ti vọt ra np tạm ở gia đnh một nguời bạn c nh nghỉ mt cho thu loại rẻ tiền ở bờ biển Long Hải. Tại dy ti cụng trn với kh nhiều nguời giả dạng lm du khch ngho m ti biết chắc l những tay "Việt cộng nằm vng" bị luật 10/59 săn đuổi kiểu như ti. Bạn ti gốc nguời khng chiến cũ Tưy khng hoạt động nữa nhưng ci vỏ hợp php kh mong manh, nhn ti lắc dầu: "Sớm muộn g rồi cũng bể. Bạn b cng vo sanh ra tử một thời với nhau cả, biết lm sao? Thi th tới đu hay tới đ vậy".

Giữa con bối rối v cu đuổi kho ấy, ti gặp ở bi tắm anh Huỳnh Khắc Tề, một nguời bạn cng qu. Biết tnh cảnh ti, anh ni: "Ti sẽ điềm chỉ cho ch một chỗ "chm v" c thể ni l kh an ton". "Vng no" - ti hỏi - "Vng Chợ Lớn một xm Tu pha sau rạp xin Palace, truớc mặt l đuờng Trần Hưng ạo, sau lưng l đoạn cht của đường Phan Văn Trị". "Nh ai vậy?" - "Nh anh Tư". Ảnh chỉ by giờ ngho lắm, cần cho muớn bớt ci gc ọp ẹp của căn nh nhỏ''.

Ti khng giấu được sự mừng rỡ. Anh Tư của Huỳnh Khắc Tề l nh soạn Tưồng kim diễn vin sn khấu kim bầu gnh của nhiều đon ht nổi tiếng, một nh cch tn kịch nghệ, một nghệ sĩ cổ nhạc c ngn đờn độc đo, ti danh lừng lẫy một thời: Huỳnh Thủ Trung tn thuờng dng l Tư Chơi. ối với nguời viết văn, đ l một nguyn mẫu qu gi cho nhiều loại nhn vật.

Anh Muời Tề khng để cho ti phấn khởi lu:

- Ch đừng nui một kỳ vọng nhỏ no về chuyện thu luợm chất liệu cho nghề nghiệp. Anh Tư by giờ l một ng gi nt ruợu. Vấn đề đặt ra l ch phải rn chịu đựng ổng chứ khng phải ổng cung cấp g cho ch đu. Trong hai muoi bốn tiếng dồng hồ, ổng tỉnh vi tiếng, ngủ chừng bốn tiếng cn muời tm tiếng kia l say, khng say mm cung say ng ng. ỡ một ci l ổng khng lm ầm ĩ, khng lm phiền nguời ln cận, chỉ ngồi nh, thảng hoặc mới đến một qun cc gần, ngồi chừng nửa buổi. ỡ một ci nữa l nghe ổng chửi chnh phủ nh nuớc, nguời tai mắt chnh quyền tại chỗ chỉ nhn đồng bo cuời như phn bua: "Khng phải ng Tư Chơi ni đu m ruợu ni". Ci bnh phong an ton cho ch l chỗ đ.

Ba hm sau, khi ti đến với anh Tề, ch Tư đang say mm. Sng lại ti phải tự giới thiệu. Ch Tư nhớ ra cha ti l ai rất kh khăn. Nhưng sau d, ti phải ngạc nhin v một nguời bạn cng qu bị ch qun lửng qu lu được ch hồi Tưởng lại với một số nt thật chnh xc về diện mạo, tnh tnh, giọng ni, giọng cuời thậm ch một số thi quen kh nhớ. Ch ni :

- Ba mầy rất ght bọn xuớng ca v lại. Vậy m ổng ni tao đờn đoản nghe như chim "ku". Ba mầy khng biết ni chim ht đu. ng ni chim "ku". Bao nhiu lời khen tặng văn hoa bng bẩy của những nguời hm mộ ti nghệ tao, tao qun hết. Vậy m cu ni qu ma trật chữ nghia của ba mầy th tao nhớ. Ổng khinh bọn xuớng ca v lại thiếu nhn cch, nhưng ổng biết nghe tiếng đờn bằng tm hồn. Trong trời đất ny, nguời đờn nghe như chim "ku" khng nhiều đu, nguời biết nghe tiếng đờn như nghe chim "ku" cng t hơn.

Vậy m chỉ hai hm sau, trong một cơn ng ng say, ch Tư l nh:

- Vị tnh ng gi lm với ổng một ly coi mậy... Mầy ni mầy l con của ai, tao qun rồi? Ti đỡ ly ruợu từ bn tay run run của ch Tư m t điếng trong lng. Từ nhiều năm truớc đ, ti đ bắt đầu tm hưng phấn giả tạo bằng men ruợu. Nghe ch Tư hỏi ti c thấy mnh bị ruợu ran đe, nhưng t thi. Ti xt xa v hạn cho những g d bị ruợu bi xa trong tm hồn bậc nghệ si ti danh đang tn tạ ny.

Chỉ trong vng vi tuần, ti xc định tm tắt được cch ch Tư nhn cuộc sống qua men ruợu. "Hiện tại l một cục bầy nhầy. Qu khứ l ci g thy kệ n, nhưng lm ơn đừng gợi lại. Cn tương lai hả? Ai muốn bn luận với tao về tương lai, truớc hết phải đồng với tao rằng tương lai l hư v". Ở giai đoạn bản lề giữa ng ng say v say mm, ch Tư lun lun lặp lại gần giống y thư vậy. V c một lần nọ, lc tỉnh, ch mời ti cng ch luận bn về cch nhn đời của ch trong cơn say.

- Biểu mầy chấp nhận tương lai l hư v mầy khng chịu đu... đừng ci, tao đi guốc trong bụng mầy, con ạ! Mầy khng thm nhn những chn trời gần. Mầy đang m ci chn trời rất xa của mầy khng biết chừng no mầy mới thấy nhưng mầy muốn thấy n mu hồng. Giả tỉ nhu n l ảo tưởng th cũng l ảo tưởng đẹp, tao vẫn hoan nghinh. Về qu khứ, mầy mới c ba muoi mấy tưổi, ci qu khứ cn qu ngắn đ chua cho php mầy pht biểu về qu khứ. Cn lại ci hiện tại. Khi tao ni ci hiện tại l một cục bầy nhầy, mầy khoi lắm chứ g? Khai thiệt đi con.

Luận bn với ch Tư về chuyện ny nguy hiểm qu, ti đnh lm thinh nhưng rất khm phục ci hnh tượng ch Tư dng để ni về ci hiện tại của thnh phố Si Gn năm 1959 nầy. ng l một cục bầy nhầy.

 

II

Chưa ầy một năm sau, ti lại phải ra đi. Trong tm trạng rối bời v mặc cảm bất an bị săn đuổi vẫn nổi bật ba sự kiện m ti khng cần ghi để nhớ v biết rằng ti sẽ khng bao giờ qun n.

ầu tin l chuyện ch Tư từ chối khng nhận hai mn qu của một tay đờn tranh từ Cần Giuộc mang ln: một chai ruợu Whisky Haig v một cy đờn đoản, niềng cẩn ốc x cừ. Ch Tư khng ni r l do v sao ch từ chối nhưng những lời cm ơn rất chn thực th hm mời khch ra về ngay. Một lt sau, thm Tư cầm về một xị ruợu dế.

- B đđ cho ti. Ti phải tỉnh để ni với thằng Hai ny vi cu mới được. Hai ! Nếu như tay đờn tranh ny chỉ tặng tao chai ruợu thi, th chẳng những tao nhận m cn biểu n lu lu nhớ tao, cứ đến tặng ruợu tao như vậy. Nhưng km theo ruợu c cy đờn đoản v những lời ni nỉ biểu tao đờn cho n nghe th tao khng nhận. Thằng nầy chưa từng nghe tao đờn như ba mầy đu nhưng n nghe tiếng đồn. Tao giận n v n l một nghệ sĩ m lại mưu toan mua chuộc một nghệ sĩ bằng ruợu. Thằng gi nt ruợu nầy bn mnh nhiều lắm rồi

Hai ! Nhiều lc bn mnh rất rẻ v rất dễ nữa kia, nhưng chng nghệ si ti hoa đờn đoản nghe như chim "ku" khng bn mnh với bất cứ gi no. Tao vừa giận m cũng vừa thương n nữa. Gi tỉ như n dụ được tao đờn, th n chỉ nghe tiếng cc nhảy trn rơm m thi, v n sẽ ra về thất vọng. Chi bằng cứ để mơ tương tiếng đờn nghe như chim "ku" của tao c phải hay hơn khng? Tự hủy hoại một điều mơ tưởng đẹp của mnh l ngu, ngu một cch đng thương, mầy nghe chưa Hai?

Ngừng một lt, ch Tư tiếp:

- Mầy l thằng viết văn... đừng chối, tao biết hết... Nếu như mầy nổi tiếng, tao ni th tỉ thi, chừng no mầy mới dm nổi tiếng, một ci tn được nhắc nhở thường mầy cn khng dm c nữa kia... Mầy l một con c đang lội trong nuớc đục... đừng sợ, tao đang tỉnh, tao khng hại mầy đu. Một thằng đầu tru mặt ngựa no đi ngang qua nghe tao ni n cũng cho l ruợu ni chớ khng phải ng Tư Chơi ni. Nếu như mầy nổi tiếng - biết du chừng mậy, cuộc đời c nghiệt nầy lu lu n cũng chơi ci tr tặng phẩm bất ngờ - nếu như con nổi tiếng, con phải nghe lời ch Tư dặn nghe con, l khi no biết mnh viết hết được rồi th phải đi chỗ khc chơi, đừng bẹo hnh bẹo dạng ở chỗ truờng văn trận bt v tuyệt đối đừng để những nguời hm mộ mnh đọc những cu lếu lo, nhớ chua? Thi tao nhậu, xị ruợu của ti đu rồi b?

Rồi ch Tư vừa rt ruợu ra ly vừa ngm:

- Nuớc giếng trong con c n vẫy vng... cn lu, cn rất lu nuớc mới trong con ơi!

Sự kiện thứ hai: Một tc giả kịch bản cải lương cn trẻ, c cht ti năng nhưng chưa c tn đến nhờ ch Tư cng đứng tn như đồng tc giả của một vở tuồng m anh ta đảm bảo l khng đến nỗi no lm hại thanh danh ch Tư. Anh chng nầy được ch Tư mời ra về t nh nhặn hơn: "V khng chịu lm bạc giả m ti phải ngho cực đến như vầy. By giờ ch muốn ti gip đỡ ch lm bạc giả hay sao? Ch cầm quyển tuồng của ch về đi".

Sự kiện thứ ba: Một bin tập vin chủ chốt của một tờ tuần bo khng ăn khch, đến chơi gợi rất kho để ch Tư tm sự t nhiều g đ về những mối tnh thời thanh nin v trung nin của ch Tư c dnh dấp đến ba nữ nghệ sĩ, diễn vin sn khấu cỡ thuợng thặng đ giải nghệ. Người ny nhỏ tuổi hơn ch Tư khng nhiều, thỉnh thoảng c gip đỡ ch Tư về tiền bạc. Ch Tư đon được đồ, hỏi chận đầu trước. ng ta nhột qu phải khai thiệt nhưng cn chống đỡ: "Ti khng dm khoe ti đu nhưng ti biết cch viết anh Tư ! Khoa nịnh đầm ti cũng kh. Ti chỉ tn nguời ta ln thi chứ khng bao giờ xc phạm". Ch Tư n tồn ni:

- Ba ngi sao khng cn ho quang kia, g th g vẫn cn hnh dng của những ngi sao. Cn ti by giờ l một ci khối nt vụn chẳng cn cht hnh th g r nt của một v sao rụng. Họ ni về ti l ban pht cho ti ci g đ. Ti ni về họ l xin xỏ vay muợn ở họ ci g đ. Ti khng mặc cảm du. Ti ni về cch nhn thng thường của nguời ngoi cuộc chớ khng ni về cch nhn của ti. Những nguời đ c thể v ho danh v m muội truớc sức huyễn hoặc của chữ nghĩa kho dng m khng thấy mnh bị xc phạm. Nhưng ti th khng muốn lm nguời xc phạm... Tưổi gi của ti lạnh lẽo thật nhưng ti khng muốn suởi ấm bằng ho quang của nguời khc.

 

III

1959-1989

Ba mươi năm sau khi ch Tư Chơi tự v mnh với ci khối nt vụn khng cn hnh th g r nt của một v sao rụng, ti gặp trong tiểu thuyết mấy nhn vật bnh thuờng bất hạnh m nh văn tạo ra họ đ v với những "mảnh vỡ của một ngi sao buồn". Ti thấy sự so snh v von của tc giả gốc người phương ng ny dễ chấp nhận đối với khả năng tưởng tượng của ti hơn v xin muợn ci hnh tượng ấy của ng để tm sự với bạn dọc rằng một số lời ni của nh nghệ sĩ ti danh Tư Chơi, lẫn lộn trong bao nhiu lời lảm nhảm của một ng gi nt ruợu, đ được ti cảm thụ như mấy lời dạy bảo qu gi về nhn cch của một người cầm bt. Cn những tia sng đạo l le ln yếu ớt trong đm đen của chủ nghĩa thực dn mới ấy c đng đuợc gọi l "cht ho quang từ mảnh vỡ của một ngi sao buồn" hay khng, th chuyện đ cn ty ở từng nguời bạn dọc.

(1-1989)