Danh ca vọng cổ vang bng một thời: t Tr n

ngocanh

 

Sau buổi pht thanh giới thiệu về bản vọng cổ, bản nhạc vua của sn khấu cải lương, nhiều thnh giả của Đi gởi điện thư v gọi điện thoại đề nghị Nguyễn Phương giới thiệu thm về qu trnh pht triển của bản vọng cổ v cc phong cch khc nhau đ gip cho bản vọng cổ được pht triển từ nhịp đi sang nhịp tư, rồi nhịp 8, nhịp 16, đến 32 nhịp v sau ny nhiều nghệ sĩ ca vọng cổ nhịp 64.

Vua vọng cổ t Tr n. (Hnh do soạn giả Nguyễn Phương cung cấp). Thưa qu thnh giả, sự thm nhịp ca, ko di cch ca một cu vọng cổ cũng biểu hiện sự thay đổi về cch viết vọng cổ. Do đ cc nhạc sĩ, cc soạn giả v cc ca sĩ đều c đng gp cng lao khng nhỏ trong việc pht triển khng ngừng của bản nhạc vọng cổ.

Trước hết, xin ghi nhận l chnh cc danh ca, cc nghệ sĩ khi ca bản vọng cổ, nhờ ln hơi đặc biệt m mỗi danh ca chế biến cch thể hiện bi ca vọng cổ theo ring tuy họ vẫn giữ đng nhịp v đng chữ đờn cuối khung nhạc trong bản vọng cổ. Nhờ đ m người nghe vẫn nghe ra l bản vọng cổ tuy cch thể hiện của mỗi danh ca c sắc thi ring.

Danh ca Hồng Chu sng chế lối ca c lăm, lối ca vọng cổ diễu trong bi vọng cổ Cọp Cọp Bonjour thầy Ba, mở mn cho lối ca vọng cổ diễu m sao đ nghệ sĩ hi Tư Xe ca vọng cổ diễu trong vai Tạ Li Nhược trong tuồng San Hậu v Hề Lập ca c lăm vọng cổ diễu trong tuồng L Chơn Tm Cởi Củi.

Mở mn h v ngm thơ trong cu ca vọng cổ.

Ca vọng cổ c lăm chỉ c tc dụng gy cười, chỉ dnh cho những vai hề ca. Trong cc tuồng cải lương v cc dĩa ca vọng cổ, nhn vật được khn thnh giả ưa thch l những vai đo thương, kp mi với những mối tnh hoặc chung thủy m lắm cảnh ngang tri hoặc những chuyện tnh dang dở đau thương. Do đ giọng ca chn phương v nồng ấm của danh ca t Tr n chinh phục khn thnh giả một cch mnh liệt. Nghệ sĩ t Tr n lại c biệt ti ngm thơ theo lối Tao Đn, ni thơ theo lối ni thơ Lục Vn Tin hoặc h Đồng Thp trong lng cu vọng cổ m khng lm sai lạc m điệu vọng cổ. Kỹ thuật ngm thơ hoặc h trong cu ca vọng cổ đ gip cho cc nhạc sĩ sng kiến tăng thm nhịp cho cc cu vọng cổ, tm thm được những chữ đờn lạ, xen vo cu vọng cổ nhạc đệm cho ngm thơ khiến cho cc soạn giả cũng theo đ đ m viết cu văn hay hơn, nội dung phong ph hơn. Xin mời qu thnh giả nghe danh ca t Tr n ca bi vọng cổ ng Li Đ, trong bi vọng cổ nầy c nhiều đoạn ni thơ theo lối ni thơ Lục Vn Tin.

Đoạt giải nhứt thi ca cổ nhạc hng rượu Bnh Ty.

Nghệ sĩ t Tr n tn thật l Nguyễn Thnh t, sanh năm 1919, tại x Đn Chu, quận Tr n, tỉnh Cần Thơ. Khi vo nghề ht ng lấy nghệ danh t Tr n để tưởng nhớ ơn nghĩa sanh thnh của cha mẹ v mảnh đất chn nhau cắt rn. V l con t, thứ mười nn nghệ sĩ thường gọi ng l anh Mười t hoặc cậu Mười t.

Năm 18 tuổi, t Tr n theo bạn ln Saign đờn ca ti tử nơi qun ca nhạc Đức Thnh Hưng sau chợ Bến Thnh. t Tr n dự cuộc thi ca cổ nhạc của hng rượu Bnh Ty v đoạt giải nhứt. Đi Php mời t Tr n ca vọng cổ v cc bi bản cải lương trn Đi Php . Nghệ sĩ t Tr n nổi danh qua cc bản vọng cổ Thức Suốt Đm Đng, Sầu Bạn Chung Tnh, Tn Tẩn Giả Đin.

Đệ nhứt danh ca t Tr n

Cc đon ht nghe danh danh ca t Tr n, họ đưa nhau mời t Tr n về cộng tc với gnh ht của họ. Năm 1942, ng Bầu Trương Văn Thng, chủ gnh ht Tn Thinh mời t Tr n lm kp chnh, ht cc tuồng như Bng Quyn Tn Tẩn, Tn Tẩn đại chiến Hải Triều, Tn Tẩn ph Bnh Linh Hội. Nhờ lối ca chn phương, chắc nhịp, giọng trầm ấm v khỏe khoắn, t Tr n được khn giả bốn phương i mộ.

Năm 1943, ng Bầu Hề Lập mời nghệ sĩ t Tr n cộng tc trong tuồng L Chơn Tm Cởi Củi. Đy l thời điểm m những nghệ sĩ ca hay, c sắc vc được nhận tiền thưởng khi mới về đon ht. Sau ny tiền thưởng được gọi l tiền contrat, c những điều kiện rng buộc giữa bầu gnh ht v nghệ sĩ.

Từ năm 1943 đến năm 1954, t Tr n đ ht qua những gnh ht như Hề Lập, gnh ht Thanh Long của bầu Tư Lung, gnh ht Tiến Ha của bầu Trc Vin Trương Gia Kỳ Sanh, gnh ht Mộng Vn của bầu gnh kim soạn giả Mộng Vn v năm 1954, t Tr n đi gnh ht Thanh Minh của bầu Nghĩa, chồng b bầu Thơ, thn mẫu của nữ nghệ sĩ Thanh Nga.

Trước năm 1954, v đang c cuộc chiến tranh Việt Php, đon ht khng c nhiều điểm diễn c an ninh nn thu nhập của đon ht cũng bị hạn chế. Nghệ sĩ danh ca t Tr n được k contrat với bầu Mộng Vn một số tiền 50.000 đồng trong hai năm. Đy l số tiền contrat cao nhứt m nghệ sĩ nhận được trong thời điểm đ.

Sau đnh chiến Php Việt năm 1954, ở Saigon v cc tỉnh xy cất thm nhiều rạp ht lớn, khang trang, rộng ri, nhiều ghế cho khn giả nn cc đon ht cải lương ht đng khch. Nhiều đon ht mới thnh lập khiến cho c cảnh tranh ginh bắt nghệ sĩ về cho đon ht của mnh. Nghệ sĩ t Tr n k hợp đồng ht cho gnh ht Thanh Minh Bầu Nghĩa với số tiền contrat l 350.000 đồng trong hai năm, lương 700 đồng một suất ht.

Đầu năm 1956, ng rời đon ht Thanh Minh để cng cc nghệ sĩ Kim Chưởng, Thy Nga, Thanh Tao lập ra gnh ht Kim Thanh t Tr n, nghệ sĩ t Tr n phải bồi thường cho ng bầu Nghĩa 700.000 đồng tiền contrat.

Năm 1958, đon ht Kim Thanh giải tn, nghệ sĩ t Tr n trở về cộng tc với đon ht Thanh Minh với số tiền contrat l một triệu rưỡi trong hai năm, lương mỗi suất ht l 1.500 đồng. Ngy cha nhựt hay ngy lễ, nếu đon ht ht hai suất, nghệ sĩ t Tr n được lnh 3.000 đồng. Nn nhớ l thời đ một lượng vng gi từ 2.800 đồng đến khoản 3.000 đồng.

Vua vọng cổ t Tr n.

Năm 1955, bo ch kịch trường trưng cầu kiến khn giả, độc giả, nghệ sĩ t Tr n được tặng danh hiệu đệ nhất nam danh ca, k giả Nguyễn Ang Ca gọi l Vua vọng cổ t Tr n. Mỹ hiệu Vua Vọng cổ t Tr n được người trong giới nghệ sĩ, bo ch v khn giả dng để gọi t Tr n thay cho danh đệ nhất nam danh ca t Tr n.

Nghệ sĩ t Tr n cũng l người khởi đầu lm cho tiền k contrat của nghệ sĩ với bầu gnh ht tăng rất cao. Contrat của t Tr n k với bầu gnh ht Thanh Minh l một triệu năm trăm ngn đồng trong thập nin 50, số lương một suất ht l 1.500 đồng. So với số lương của cc gim đốc, chủ sự, ng C mi, Thơ K của chnh phủ th đ l một số tiền th lao nhận được qu l cao. Mặc d trong thập nin 60, nữ nghệ sĩ t Bạch Lan k contrat với Bầu Long Kim Chung 3.500.000 đồng( ba triệu năm trăm ngn) v Thnh Được k contrat với b bầu Thơ Thanh Minh Thanh Nga cũng 3.500.000 đồng, nhưng phải ni l nhờ nghệ sĩ t Tr n khởi đầu thuận lợi, cc nghệ sĩ đn em mới được hưởng theo những điều kiện cao như vậy.

Từ năm 1954, khởi đầu cuộc sống ha bnh sau chiến tranh Việt Php, cc gnh ht cải lương pht triển, mở đầu cho một thời kỳ hong kim của nghệ thuật sn khấu cải lương.

Đến ngy 30 thng 4 năm 1975, miền Nam mất nước, nghệ sĩ v sn khấu cải lương cũng bị tai họa chung như cả đất nước. Lương mỗi đm ht của t Tr n ở đon cải lương Saigon 1 chỉ cn 10 đồng( mười đồng) một suất ht. Trước năm 1975, rạp ht cải lương ở Saigon Chợ Lớn v Gia Định c 27 rạp ht lớn. Sau năm 1975, hiện nay Saigon, Chợ Lớn v Gia Định chỉ cn một rạp ht duy nhứt l rạp ht Hưng Đạo. Nghe đu nh nước định ph rạp Hưng Đạo để xy rạp ht khc, như vậy c nghĩa l sẽ khng cn rạp ht dnh cho cải lương, t nhứt trong năm năm nữa.

(Theo SG Nguyễn Phương - Đi ACTD)

6/2009