Sản Vật Của Bn Đảo C Mau

Phan Trung Nghĩa

 

Nam Bộ l một vng đất nổi tiếng tr ph của c nước, bởi hai lẽ: bản thn của vng đất đ sản sinh rất nhiều sản vật, đồng thời đy l vng đất khai mở muộn mng nn điều kiện tự nhin vẫn cn thch nghi đối với cc loi động vật hoang d. Mỗi một vng, miền của Nam bộ thể hiện sự tr ph khc nhau; v như An Giang th nổi tiếng c trắng ma lũcn ở bn đảo C Mau, từ rất xa xưa, đ nổi tiếng bởi nguồn lợi c đồng. C đồng ở đy phải kể lun cả lươn, ra, rắn, ếchNhưng by giờ c đồng cũng đ giảm nhiều, do đ ti xin đặt gc nhn cch đy 30 năm, c như thế mới phản nh đng thực tế ci miền đất tr ph nức tiếng Nam kỳ nầy.

Nh ti cả một miền qu của tỉnh Bạc Liu, ngy xưa khi mưa đầu ma chụp xuống l người thn qu vng bn đảo C Mau ta ra đồng đn nhận những sản vật của thin nhin. Nhưng đm mưa đầu ma ấy qu ti gọi l ma sa mưa, ci ma rất kỳ lạ của trời đất. ng trời giống như một người đn b chuyển dạ kh tnh, những đm my mu khi đn cứ dần qua đảo lại, trời gầm gừ, ở gc trời xa sắm chớp nh nhằng v sau đ mới chịu trt xuống đất một cơn mưa đầu ma lớn đến tối đất. Sau cơn mưa, trời yn lặng lạ thường, ai đốt lửa để khi đốt đồng lừng lửng giữa trời chiều tm thẩm, trng buồn xa xăm, v cớ. Khi mn đm chụp xuống, tiếng ếch nhinổi ln rộn r đồng qu. Đ chnh l khc ht đầu ma của đất, n như thc dục, mời gọi người qu ra đồng. Thế l họ mang vỏ, sch đn ra ruộng soi ếch, soi cNhưng đm mưa đầu ma giống như một sự phối ngẩu của trời v đất, vạn vật nẩy mầm sinh si.

Hồi đ ếch nhi nhiều v kể. Nhi thường ở những vng đất nhiễm mặn, gọi l đất cỏ. 12 giờ đm ta sch đn kh đ đến chỗ vũng m đa lạng hay hố pho m soi th bắt gặp cơ man no l nhi, giờ đ nha bắt cặp, đẻ trứng v "dạn kh" hng đng. Ta chỉ cn cch l hốt vo vỏ chứ khng thể bắt từng cặp. Bắt một hồi đ quy khng nổi, ma mưa năm no nh ti cũng gọng mấy mn đầm nhi, ăn khng hết phải đỗ bỏ, bn chẳng ai mua. Cn ếch th ở những vng đất thuần ngọt. Ma soi ếch th đồng qu vui lắm, nhưu mở hội, nh đn soi ếch thắp sng đồng ruộng như một thnh phố về đm. Cch soi ếch phổ biến l đầu hm bắt cho vo vỏ 2-3 con ếch lm ếch mồi. Sau đ chọn một chỗ c địa hnh tốt m đặc vỏ. Xong, ta cứ mặc tnh đi tn gẩu với mấy nng soi ếch ở cnh đồng bn cạnh, một hai giờ sau về bật đn ln l đ thấy ếch bắt cặp đầy quanh ci vỏ. Cứ thế ta bắt từng cặp đầy vỏ th mang về, dễ như đi chợ mua ếch.

Thin nhin c những điều kỳ lạ, su thng ma hạn đổng kh cỏ chy, tưởng như khng c loi g sống nổi, vậy m rồi khi mưa đầu ma chụp xuống, đồng xm xấp nước l khng biết từ đu c rất nhiều c lc, c r, c tr.nhảy long lc trn đồng để tm chỗ đẻ trứng. Những con c mnh đầy trứng, dn đi soi c cứ thế m nhặt cho vo vỏ. Chỗ no su một t th dng dao chặt c.Hồi đ c nhiều lắm, đi soi c một đm 5-7 kg l chuyện bnh thường. M no chỉ c c, soi gặp ra, lươn, rắn rất thường. Chỗ lươn, ra, rắn hay ln nằm chờ kiếm c l ở cc "họng" đa. C những con lươn vng nghệ, nặng hơn một kg, thấy đn cũng chẳng chịu b đi, thế l tay soi c cứ cầm dao m chặt rồi nhặt vo vỏ.

Bn đảo C Mau với sinh thi đặt th l những vng đất "cầm thuỷ"như rừng trm U Minh C Mau hay đồng Ch Ngp Bạc LiuĐy l những vng đất trũng,nước khng thot ra biển Đng được nn gần như ngập ng quanh năm. Chnh n l ci ti của c đồng. Ma hạn c cứ vo đy cư ngụ để chờ mưa xuống m đi khắp đồng bằng để sinh si, nẩy nở. Ở những khu vực nầy c sống lưu nin, hết năm ny đến năm khc nn rất nhiều v to. C những con c lc c ru, nặng 3-4 kg. Bởi thế m nh dn gian tro phng Ba Phi đ miu tả rằng: "ma hạn, cứ vo khu vực rừng cầm thuỷ U Minh hạ rồi bắt đn dy từ ghe ln th l ra b xuống đầy ghe".

Dĩ nhn đy l chuyện tro phng rồi, nhưng c một sự thật m ni ra chắc sẽ c người khng tin. D ở U Minh C Mau, ở đồng Ch Ngp Bạc Liuxưa, vo ma kh khoảng thng 2-3 m lịch th đnh tru, ko cộ vo cc con lung trong rừng, trn đồng để tm ổ c. Lc nầy nước đ rt cạn, c dồn về những ci đa tự nhin cư ngụ chờ mưa. Những ci đa cũng v số c lc, c tr, c r, c sặc, rồi lươn, ra, rắnKhi đ gặp đa rồi th người ta che chi giữa rừng để ở vi ngy lm mắm, lm kh, cn c lớn th vận chuyển bằng cộ c tru ko mấy ngy mới xong.

Cn một loại ổ c khc l mầm su trong đất, loại ổ c ny thường nằm ở đồng Ch ngp Bạc Liu, trn một con lung, giữa cnh đồng rộng lớn đến 30-40 ngn ha. Khi con lung bị hạn lm kh nước th c khot vo lng đất một ci ổ su cả mt v di mấy mt. Mắt thường khng ti no biết được, dn đi tm ổ c loại ny th tai phải thnh, ở đu m bn chn mnh dẩm ln đất nghe tiếng kn ột-ẹtTừ dưới lng đất dội ln v đất như chuyển động th ở đ c ổ c, c khi c người v tnh băng qua vạt đồng chẳng may sụp xuống ổ c xut chết v c, rắn đ. Khi khui ổ c ln th thấy snh nước lỏng bỏng v cơ man no l c v rắn, ra, lươn. Những con rắn ri voi nặng hơn một k, những con ra mai lở li v qu to, qu giNhững người đi bắt c lại phải che chi giữa đồng để lm mắm v vận chuyển c về từ từ. Đm xuống, giữa dồng hoang mnh mng, gi vi vu la qua ngọn cỏ, những người bắt c nổi lửa ln nướng c, ra rồi mang rượu đế ra v thế l một tiệc nhậu đầy chất lng du được dọn ln. Đ cũng l hnh ảnh của lưu dn khẩn hoang xưa, một tp liều, một đm lửa giữa đồng hoang mnh mng. Lửa lm ấm người nơi miền đất hoang gi lạnh v rượu lm ấm lng những nhười một sương hai nắng. Từ đ những mn ăn by giờ trở thnh văn ho ẩm thực của đất phương nam ra đời: c lc nướng chui, ra rang muối, rắn nướng lo

Khi mưa gi một cht, nng dn vng bn đảo C mau xưa bước vo vụ pht cỏ, cu bờ giồng chuẩn bị cấy la. Đ l lc nước trn đồng đ ln lng v su đến bụng người, c th cn rất non, vậy m nng dn ở đy vẫn c cch bắt c đồng kiếm sống. Qu trnh khẩn hoang v lao động nng dn đ du nhập về v pht triển những nghề bắt c như : đặt trm, đặt lờ, giăng cu, chỉa lươn, thụt lươnXứ U Minh l xứ của nghề đặt trm. Hễ gia đnh no c lao động từ 10 tuổi trở ln l gần như c người lm nghề đặt trm. Dụng cụ của họ l một ống tre to di 1,2 m, bn trong c dặt chiếc hom để lươn chui vo m khng thot ra được. Mồi dụ lươn l c con băm nhỏ rồi xo ln cho thơm v gi lại như ci bnh dừa bỏ vo đui trm, sau đ họ chống xuồng ln những cnh đồng đầy năn lt, hay gốc rừng trm đầy dớn choại m đặt. Sng hm sau th đi dỡ trm. C những ống trm dỡ ln nặng tay, lươn chui cht dầy trm, dỡ ra l hng chục con lươn vng nghệ.

Đi dỡ trm về tranh thủ gh mũi xuồng vo lm dớn, choại bẻ mấy tri dc rồi nhổ mấy cọng bng sng dưới bo thế l một nồi canh chua lươn dọn ra, ăn đến đổ mồ hi hột, bởi đ l một mn đặc sản U Minh ngon tuyệt trần. Bắt lươn cn c hai cch khc, thứ nhất l thụt lươn: lươn thường sống trong hang su, mnh mẩy của n th trơn tuột, gọng trong khạp bắt cn kh dnh vậy m ở bn đảo C Mau c những người thụt lươn rất ti ba. Họ đi theo bờ để tm hang lươn rồi nhảy m xuống kinh m dng hai tay thụt vo hang để bắt lươn. C người cao thủ đến cỡ thảy một con lươn xuống đa l nhảy m xuống m bắt được. Thứ hai l chỉa lươn: đ l một cy sắt c hai mũi, người đi chĩa tm trn bờ đa m chĩa vo lng đất, hễ trng lươn th chĩa chuyển động, cứ thế m thọc tay xuống bắt.

Cn nghề cắm cu ở bn đảo C Mau th c thể ni đến một chương sch chưa hết. Mỗi một khu vực c cch cắm cu khc nhau. V như vng C Mau hoặc U Minh hạ th cắm cu "giềng", cu "kiều", cn ở vng Bạc Liu th cắm cu "cắm". Cu "giềng" dng cho nơi nước su lễnh long như U Minh; n l một sợi dy ni lng di, trn đ cch khoảng một đến hai mt l mắc một lưỡi cu c gắn mồi; cn cu kiều l lưỡi cu mắc vo một đoạn trc, sậy di 5 đến 6 cm bởi một sợi dy. Cu kiều dng cho địa hnh của một cch đồng cỏ nhiều. Người đi thả cu kiều chống xuống vo giữa đồng rồi dọn một lỗ trống cỡ chiếc nn l rồi thả cu xuống. Đặc biệt, l cu kiều rất hay dnh lươn. Sng ra thăm, thấy ci nhnh trc quấn quặn quẹo trong cỏ, ta gỡ ln l một con lươn to bằng cườm tay lủng lẳng. Cn cu cắm l những đoạn tre vuốt nhỏ, trn đầu gắn một sợi dy c mắc lưỡi cu. Cắm c lc th dng mồi sống như nhi, cn cắm c tr th dng mồi trn. Ti c thằng em c cậu ruột l tay thiện xạ của nghề cu cắm. Ma nước lụt n vc 50 cần cu đi l sng về quảy khng nổi. N cắm ton c tr, mồi bằng trng. Cứ cắm qua một lượt l trở lại thăm cu từ đầu, lội sng đm gỡ c. C khi cắm vừa xong l cần cu trước đ c đ cắn cu quậy nước đng đng.

Lại c những xm chuyn đặt lờ, đặt lợp hay giăng lưới. Họ cũng đi bằng xuồng vo buổi chiều chống xuồng ln, những cnh đồng mnh mng đầy cỏ, hay vo những tn rừng trm với mu nước đỏ đặc trưng của U Minh. Trn xuồng l dụng cụ săn bắt c đồng v một con ci (rơm kh kết lại như kết tc) đang chy, tỏa khi ngn ngụt để xua bầy muỗi của U Minh vốn nhiều như trấu. Lờ l để đặt c sặc rằn. Khi trời mưa vừa dứt m đặt ngay họng đa l dở ln c khi đầy ci lờ c. Cn lợp l đặt ngầm dưới knh rạch, sng ra thăm dở ln c lc ta bằng bắp chn v thường khi bắt được ra.

Ra cn c một cch săn khc nữa l khi ma hạn, mấy thanh nin trong lng rủ nhau đi đốt đồng. Trong lc cỏ chy rần rật ấy, họ xuống pha dưới gi v dọn một luồng trống rồi đứng đ chờ. Lửa chy cng gần th lũ ra từ trong cỏ chạy lửa lốp ngốp b ra, c khi một buổi đốt đồng bắt được vi chục con ra. M no chỉ c ra, thường xuyn l bắt được rắn, chồn, v chuột đồng th v số kể. Những buổi đốt đồng l vui v cng, lửa chy rần rật, khi lừng lửng giữa đồng mnh mng, tiếng la ht vang dậy. Nng thn vng bn đảo C Mau c rất nhiều gia đnh sống bằng nghề đa c. C những xm ấp trồng la l nghề phụ m thu nhập chnh l nghề đa. Hồi đ người thưa, đất rộng, mỗi gia đnh sở hữu đến hng trăm cng đất. V họ chọn khu vực đất trũng m đo đa. Đa su 2 đến 3m, ngang 5 - 7m v di ty thuộc vo đất lớn hay nhỏ. Mỗi gia đnh c khi đến 5 -7 miệng đa. Chẳng cần cho ăn, chăm sc g cả, ta chỉ lm một việc đơn giản l cặm ch cho c tr, thế l khi ma kh đến, nước trn đồng cạn dần l c lũ lượt về đa. C những ci đa c nhiều đến cỡ nh ai ở gần th khng ngủ được, c ăn mng như cơm si, c lc tp "như ma nht". Vng C Mau th thu hoạch bằng cch dng lưới ko gọi l "chụp đa", vng Bạc Liu th tt cho kh đa rồi bắt c. Hồi ấy mỗi ci đa tt ln vi ngn k c, ma tt v chụp đa từ thng chạp ko dần di ra thng 2 - 3 l. Lc đ xm lng như mở hội, người ta vạn vần đổi cng để bắt c lm mắm, lm kh. Bn đảo C Mau nổi tiếng hơn cả l kh c sặc bổi, nhưng người C Mau c một cch lm kh rất lạ l lm con c sặc bổi cho sạch rồi trải đều trn bồ la, sau đ đổ la ln khỏa bằng. Hai thng sau đem kh ra nướng nhậu với rượu đế l tuyệt vời. Kh phơi kiểu nhờ hơi nng của la lm kh l vừa lạt lại vừa ngon. Thứ kh ny chỉ c khch qu mới mang ra đi.

Trong k ức ti vẫn cn nguyn vẹn kỷ niệm về những ma gi chướng sng, đồng kh của hơn 30 năm trước. Trong những đm trăng vng trải ln cnh đồng la đ vo ma cong tri me, mấy con " c r mề" nhảy ln khỏi mặt nước để đớp những bng la nghe rẹt rẹt l bước vo ma lm hầm ở qu ti. Mưa dứt, nước biển Đng đ bắt đầu xm nhập ln ruộng đồng, nước trn đồng đ bắt đầu chuyển sang mặn dần, thế l bầy c từ những cnh đồng mnh mng ko về đa hay những vng đất cầm thủy m chng c thể tr ngụ trnh được nước mặn qua suốt ma hạn. Lc ny đồng đất như chuyển động, c tp bm bụp v quẩy nước ầm o. Dn qu ti đn luồng c sẽ đi qua m lm hầm cho c nhảy vo. Đi thăm hầm thật l nn nao v vui. Sng tinh mơ, sương giăng mịt mờ trn đồng, bọn trẻ chng ti ra thăm hầm c thấy c lc lng miệng hầm cn ở dưới hầm th cơ man no l c lc, c r, c tr, ra, lươn, rắn Mỗi chiếc hầm c khi thu được hng chục kg c.

Ma ny cũng l ma đi bắt c cạn ở xứ Bạc Liu. Đất Bạc Liu vốn cao, ma hạn nước rt đến kh đồng ta cứ đi trn bờ ruộng nơi no m nghe tiếng c quẩy trn sn l đến bắt, đ l lũ c rt về sng, về đa khng kịp, đnh phải nằm phơi lưng trn mặt ruộng. C những mảnh ruộng bắt c cạn hng trăm kg, đi bắt th mệt, đi bụng, thế l chng ti m rơm, cỏ kh ln nướng c. Mỗi đứa cầm một con c lc nướng to ăn với muối cục thay cơm.

Hơn 300 năm trước lưu dn tứ xứ đến vng bn đảo C Mau lập nghiệp gồm những người rất ngho khổ. Họ đ đốn trm, bứt dy choại v chặt l dựng ln những căn nh nho nhỏ. Nguồn sống chủ yếu l với một tấm lưới, mấy ống trm hay một đường cu. Vậy m rồi thin nhin ho phng ở đy đ gip họ gy dựng cơ nghiệp nn nh nn cửa. Theo đ những xm lng ngy cng đng vui, phồn thịnh ra đời, đ l những địa danh nổi tiếng c đồng như U Minh, Tn Duyệt, Bu Hang v cũng theo đ sự tr ph của vng đất đ cho ra đời những chợ c, nghề bun bn c, xe đ chở c đồng ln Si Gn tấp nập.

Từ đ nghề c v sự tr ph của vng đất gp phần lm cho bn đảo C Mau ngy cng phồn thịnh, những khu đ thị Bạc Liu, C Mau mở ra.

Ti l con dn vng bn đảo C Mau, ti viết về sự giu c sản vật đến nức tiếng cả nước của đất đai ny trong niềm tự ho xứ sở.

 

(nguồn : vanchuongviet.org)